Nieuws

12 december 2019

'Finspiratie'

Het onderwijs in Finland staat goed aangeschreven. Wat kunnen wij leren van Finland? Om die vraag te beantwoorden ben ik samen met schoolleider Chris Klaver en de intern begeleiders Irma Dijkstra en Irene Klaver van onze CBS 3Sprong op bezoek geweest bij drie basisscholen in en om Helsinki.

'Finspiratie'
Een doorgaande lijn

Het onderwijssysteem in Finland verschilt van het Nederlandse systeem. Zo gaan kinderen van 7 tot en met 15 jaar naar de basisschool. Daarna stromen ze door naar het middelbare onderwijs, waar de doeners worden gescheiden van de denkers. Dat is een opvallend verschil met Nederland, waar juist sprake is van vroege selectie. Daar komt nog bij dat leerlingen in Finland onder 16 jaar geen gestandaardiseerde toetsen doen. Zo kunnen ze leren in een angstvrije omgeving waarin creativiteit en eigen initiatief worden aangemoedigd.

 


Geen toetscultuur, wel feedback

De Finnen vinden het niet reëel om alle kinderen dezelfde testen te laten doen, omdat zij allemaal verschillende kwaliteiten hebben. Ze geven geen cijfers, maar geven beschrijvende feedback. Leraren ontwikkelen zelf opdrachten voor de leerlingen. Finse leraren hebben hier de tijd voor, omdat ze substantieel minder lesgeven dan hun Nederlandse collega’s. Het idee daarachter is dat leraren tijd en energie moeten hebben om op eigen initiatief en op een creatieve wijze lessen te ontwikkelen die inhoudelijk een hoog niveau kennen en goed aansluiten op het leren van de leerlingen.

Goed opgeleide leraren

Leraren staan in Finland in hoog aanzien. Wie leraar wil worden, moet een universitaire opleiding hebben voltooid. De hoog opgeleide leraren krijgen een grote vrijheid om hun onderwijs zelf vorm te geven. Hierdoor zijn de meeste leraren gelukkig en enthousiast. Uiteraard komt dat ten goede aan de leerprestaties van de leerlingen. Leraren worden op de scholen goed begeleid en er zijn vele mogelijkheden om zich via na- en bijscholingscursussen verder te ontwikkelen. Ze werken bijna altijd fulltime. In Finland gaat men dus voor de combinatie van autonomie bevorderen en ontwikkelmogelijkheden bieden. 

Harmonische ontwikkeling

In Finland is de kinderopvang voor jonge kinderen vooral gericht op spelen en niet op cognitieve ontwikkeling. Het idee daarachter is dat het voor een harmonische ontwikkeling van een kind belangrijk is dat er niet te jong een beroep op het intellect wordt gedaan. Er wordt veel tijd besteed aan basisvakken als taal, rekenen, wis- en natuurkunde, maar dat gaat niet ten koste van vakken als handvaardigheid, kunst, muziek en sport. De leraar stemt de opdrachten af op de individuele mogelijkheden van de kinderen.

‘Teach less, learn more’

Finse leerlingen hebben meer vakantie en langere pauzes dan leerlingen in de meeste andere landen. Het paradoxale is dat “minder” hier blijkbaar “meer” is, omdat de prestaties hoger liggen. “Less is more”, dat is dan ook de wijze les van de Finse onderwijskundige Pasi Sahlberg. Leerkrachten zoeken continu de paradox ‘teach less, learn more’ op, met als hoger doel goede scholen voor iedereen. Pasi Sahlberg leert ons dat een uitdaging niet een dilemma of keuzevraagstuk is, maar een paradox waar we wat mee kunnen in de vorm van EN-EN-oplossingen.


Vijf Finse lessen

Dit zijn vijf Finse lessen die Pasi Sahlberg ons meegeeft om een sterke basis te bereiken:

  1. Doelgerichte actie op alle lagen (vertrouwen op vakbekwaamheid van onderwijsmensen, slimmer organiseren met professionele dialoog, positief over het vak praten en perspectief schetsen).
  2. Doordacht onderwijs (bewust zijn van tradities, blijven toepassen van theorieën, concepten, onderzoek en innovatie).
  3. Diep leren (vertrouwen op curriculum en aanpak voor ontwikkeling van het kind, focus op korte termijn met ontwikkelingsperspectief op lange termijn, ruimte scheppen voor nieuwe ideeën en aanpakken, respecteren van autonomie maar wel elkaar professioneel aanspreken en de maat durven nemen).
  4. Discipline organiseren (waar willen we goed in zijn, waar krijgen we energie van, waar doen we het voor?).
  5. Doorleefd werken (ieder kind, iedere ouder en iedere leraar weet vol trots de kern en kracht van de school te vertellen, schoolleiders en bestuurders slagen er in om de motivatie van medewerkers jaar na jaar te laten toenemen).

Enkele bevindingen en conclusies

Wat mij betreft zijn het mooie lessen om verder over na te denken. Binnen SCPO Lelystad werken we vanuit ons Coherentieraamwerk al aan doordacht onderwijs (‘focus op richting’). Via de methodiek van ‘continu verbeteren’ stimuleren we doelgerichte actie op alle lagen. Diep leren of onderzoekend en ontwerpend leren stimuleren we ook, omdat een aantal 21ste eeuwse vaardigheden onontbeerlijk zijn. Waar we nog winst kunnen behalen is op de onderdelen ‘discipline organiseren’ (slim verantwoorden) en ‘doorleefd werken’. 

Wat mij ook aanspreekt is dat het onderwijs inclusiever is, zonder dat het echt een issue lijkt te zijn. Een dergelijke aanpak van meer inclusief en meer doordacht en doorleefd onderwijs vraagt mijns inziens om een investering in een nieuwe aanpak voor het opleiden van jonge leerkrachten. Daarmee benadrukken we meteen de gewenste richting voor het onderwijs in Nederland op de langere termijn: niet de beste testresultaten halen, maar als samenleving leren omgaan met de dynamiek van complexe uitdagingen. Het vraagt vooral ook om een structurele investering in personeel. In die zin gaat de vergelijking tussen Finland en Nederland namelijk mank, aangezien er in Finland veel meer personele formatie aanwezig is. En dus is de landelijke overheid echt aan zet!

 

Willem de Jager,                                                                december 2019

voorzitter College van Bestuur SCPO Lelystad