Nieuws

20 augustus 2019

Maandbericht (27): Ons onderwijs doet ertoe

De vraag of opvoeding en onderwijs ertoe doen, blijft een relevante vraag. Recent onderzoek laat zien dat het aandeel van aanlegfactoren groter is dan we vaak denken.

Maandbericht (27): Ons onderwijs doet ertoe
Terwijl pedagogen vroeger nog optimistisch dachten dat aanleg, omgeving, opvoeding/onderwijs alle drie in ongeveer gelijke mate van invloed zouden zijn, is volgens recent onderzoek een verdeling van 80%, 15% en 5% misschien wel realistischer. Wat leert ons dit? Doet ons onderwijs er eigenlijk wel toe?

 

Onderwijspedagoog Gert Biesta stelt dat het huidige onderwijsonderzoek er vooral op uit is om de effectiviteit van onderwijsinterventies zo groot mogelijk te maken. Juist als onderwijs maar zo’n kleine bijdrage levert aan het hele plaatje is het zaak, zo luidt de heersende gedachtengang, om de pijlen zo goed mogelijk te richten. Maar waar kunnen opvoeding en onderwijs hun bijdrage leveren, als ze maar een klein stukje van de hele puzzel zijn?

 

De Duitse pedagoog Dietrich Benner komt met een verrassend alternatief. Hoewel we van mening kunnen verschillen over de respectievelijke bijdrage van aanleg en omgeving, stelt hij dat die twee factoren samen altijd 100% van de totale invloed op de ontwikkeling uitmaken. Betekent dit dan dat opvoeding en onderwijs tevergeefs zijn? Integendeel, het gaat volgens Benner om de vraag wat leerlingen met hun talenten en vorming gaan doen.

 

Gert Biesta geeft twee voorbeelden ter illustratie. Rosa Parks, de Amerikaanse vrouw die in 1955 weigerde om haar plek in de bus op te geven voor een blanke, kon prima lezen. Maar ze weigerde nog langer gehoor te geven aan ‘white forward, colored rear’ en nog langer deel uit te maken van een samenleving gebaseerd op zo’n tweedeling – en daarmee trad ze als ‘ik’ naar voren. Adolf Eichmann daarentegen gaf niet thuis toen hem werd gevraagd naar zijn verantwoordelijkheid in de Holocaust. Hij handelde slechts volgens het principe ‘Befehl ist Befehl’. Parks en Eichmann waren beiden gevormd door onderwijs en opvoeding, maar pakten de vraag van hun ‘ik’ radicaal anders op.

 

De vraag wat leerlingen met hun talenten en vorming gaan doen is dan ook geen hobby van pedagogen waarvoor in het onderwijs eigenlijk geen plaats zou zijn. Goed onderwijs wil leerlingen immers geen kunstjes aanleren, maar wil dat ze het uiteindelijk zelf kunnen, in vrijheid en met verantwoordelijkheid. Om die reden gaat het in het ontwikkelingsgerichte onderwijs binnen SCPO Lelystad altijd om drie doeldomeinen: kwalificatie, socialisatie én (niet in de laatste plaats) persoonswording. 

 

In alledaagse taal kan het niet mooier worden uitgedrukt dan door de leerling die steeds maar weer hoorde over ‘opbrengsten’ en daar met een eigen wijsheid op zei: ‘De opbrengst? Dat ben ik!’ Vandaar dat we de ‘opbrengsten’ van ons onderwijs binnen SCPO Lelystad ook graag  in beeld brengen en verantwoorden met behulp van Tri-band verantwoorden. In dit pedagogisch evaluatieprogramma voor het basisonderwijs van onderwijsonderzoeker Annemieke Zwart staan de eerdergenoemde drie doeldomeinen kwalificatie, socialisatie en persoonswording centraal. 

 

Ieder kind kleurt met het werk in het leerlingportfolio zijn eigen leerweg in. We geven onze leerlingen zo een volle en waardevolle rugzak mee voor de toekomst. Ons onderwijs biedt daarmee ruimte voor eigenheid van de school én ruimte voor eigenheid van het kind. Belangrijk voor de ouders die hun kinderen aan de school toevertrouwen en vooral voor de kinderen zelf. Zij zijn het immers waar het in het onderwijs om gaat, zij dragen de gevolgen van het onderwijs als groot goed bij zich. Daarom denken we binnen SCPO Lelystad dat ons onderwijs er ook komend schooljaar wel degelijk toe doet!

 

Willem de Jager,                                                                               augustus 2019

Voorzitter College van Bestuur SCPO Lelystad